De polis ABR: De standaard- of de maxiwaarborgen: het maakt wel degelijk een verschil bij de schaderegeling !
De polis Alle Bouwplaatsrisico’s (ABR) is een globale verzekering per werf die tijdens de bouwperiode de schade verzekert aan het gebouw of aan derden. Het is een polis van het type alle risico’s, wat evenwel niet betekent dat alle risico’s op de bouwwerf verzekerd zijn. Het is mogelijk om een ABR-polis te onderschrijven met ruime (maxi)waarborgen, maar ook een ABR-polis met enkel de standaardwaarborgen kan afgesloten worden.
Een ABR-polis kan in België bij een ruime schare aan verzekeraars worden afgesloten. De algemene voorwaarden van de ABR-polissen zijn overal quasi identiek. Het verschil tussen een ABR-polis met maxiwaarborgen of een ABR-polis met slechts de standaard (mini)waarborgen zit in de clausules in de bijzondere voorwaarden en in de polisuitbreidingen. Het is juist van heel groot belang dat per werf de nodige polisuitbreidingen opgenomen zijn, aangepast aan de risico’s van het te verzekeren project. In geval van schade zijn het immers veelal deze polisuitbreidingen die het verschil maken.
Een eerste belangrijk aandachtspunt bij het afsluiten van een ABR-polis is dat alle bouwpartners als verzekerde persoon erin opgenomen zijn. Zo zijn er de ABR-polissen die onderschreven worden door de aannemer (of langs zijn abonnementspolis) waarin doorgaans enkel die aannemer als verzekerde opgenomen is. Geen sprake dus van de ontwerpers, en misschien ook niet van zijn onderaannemers. Daarnaast zijn er een aantal verzekeraars op de Belgische markt die ook in ABR-polissen die afgesloten werden door de opdrachtgever niet automatisch alle bouwpartners als verzekerde persoon mee opnemen. Belangrijk dus om te checken in de bijzondere voorwaarden van de polis zelf. Addertje onder het gras: een aantal polissen voorziet dat de ontwerpers enkel als verzekerde personen mee opgenomen zijn voor zover ook hun volledige erelonen mee aangegeven worden in de te verzekeren waarde van de werken. Dit bedrag moet dan ook zeker extra gecheckt worden: niet alleen de eerste keer bij het afsluiten van de polis, maar ook op het ogenblik dat het definitieve polisbijvoegsel wordt opgesteld na aangifte van de definitieve waarde der werken op het ogenblik van de oplevering.
Daarnaast is het van belang dat de opgenomen waarborgen aangepast zijn aan de risico’s van het te verzekeren bouwwerk. Hierna geven we een overzicht van de inhoud van een ABR-polis en het verschil tussen een polis met standaardwaarborgen en een maxipolis.
Welke waarborgen bevat een ABR-polis ?
De ABR-verzekering kan opgesplitst worden in twee afdelingen:
- Afdeling 1: deze afdeling waarborgt elke beschadiging en verlies van het op te richten goed;
- Afdeling 2: deze afdeling waarborgt de aansprakelijkheden ten opzichte van derden ten gevolge van de uitvoering van de verzekerde werken.
De hoofdwaarborg van een ABR-polis is de afdeling 1, die het op te richten goed verzekert. Subsidiair wordt afdeling 2, de schade aan derden, meeverzekerd.
Afdeling 1: Alle beschadiging en het verlies aan het te verzekeren goed
Deze waarborg wordt verleend in eerste rang. Deze eerste rang is belangrijk omdat men niet gaat zoeken naar de oorzaak van de schade. Eens is vastgesteld dat er schade is die valt onder toepassing van de polis, wordt niet gezocht naar de aansprakelijke partij, maar wordt de vergoeding uitbetaald. Dit is de algemene regel. Nochtans wordt vastgesteld dat bepaalde verzekeraars zich het recht voorbehouden om verhaal uit te oefenen op één van de verzekerde partijen, wat uiteraard een zware beperking betekent.
In afdeling 1 wordt elke plotse en niet te voorziene beschadiging aan de verzekerde goederen gewaarborgd die voorvalt op de bouwplaats en tijdens de bouwperiode. Afdeling 1 is een zaakschadeverzekering van het type ‘allerisicodekking’. Dit betekent dat wat niet uitgesloten is in de polis, gewaarborgd wordt. Dit betekent niet dat alle risico’s op de werf verzekerd zijn. De algemene standaardvoorwaarden voorzien in een reeks uitsluitingen die het best afgekocht worden in functie van de risico’s op de werf. Voor de inschatting hiervan is een advies door specialisten in bouwtechnische verzekeringen zeker wenselijk.
De standaardwaarborg
Wat is standaard steeds voorzien in een afdeling 1 van een polis ABR?
- schade voortvloeiend uit een geval van overmacht (storm, orkaan, regen, overstroming, hagel, vloed, blikseminslag, beweging van de grond of ondergrond);
- schade veroorzaakt door brand of ontploffing;
- schade als gevolg van alle ongevallen die tijdens de bouw kunnen voorvallen;
- diefstal op de werf op voorwaarde dat er een pv wordt opgemaakt.
De maxiwaarborg
Waarborguitbreidingen die niet automatisch voorzien zijn in een standaarddekking, maar die het best steeds in uitbreiding in alle ABR-polissen worden opgenomen, zijn de volgende: de waarborg ‘faulty part’ en de waarborg in ‘uitgebreid onderhoud’. Een waarborguitbreiding die evenmin automatisch in de standaarddekking zit, maar in functie van de aard van het risico wel best ook voorzien wordt, is de waarborg ‘bestaand goed’.
- de waarborg ‘faulty part’: deze waarborg dekt de schade aan het onderdeel dat een conceptie-, reken- of tekenfout of een eigen gebrek van het materiaal vertoont.
De algemene polisvoorwaarden voorzien standaard automatisch in een waarborg voor de gevolgschade veroorzaakt door een conceptiefout, maar het onderdeel dat de conceptiefout vertoont, is meestal uitgesloten. Deze uitsluiting wordt het best standaard afgekocht, zodat alle schade ten gevolge van conceptiefouten vergoed wordt.
Een voorbeeld: een ingenieur maakt een calculatiefout in de hoeveelheid staal voor een steunbalk. De balk buigt door en vertoont barsten. De gevolgschade (eventuele schade aan wanden, vloer…) is standaard verzekerd in de polis ABR als de ontwerper als verzekerde is opgenomen. Opdat ook de schade aan de steunbalk zelf gewaarborgd zou zijn, moet een uitbreiding faulty part voorzien zijn in de polis.
- de waarborg in ‘uitgebreid onderhoud’: deze waarborg dekt alle schade die haar oorsprong vindt in gebreken van materialen of in een gebrekkige verwerking of uitvoering die zich heeft voorgedaan in de bouwperiode, maar zich pas manifesteert in de onderhoudsperiode. Deze waarborg dekt ook de schade die zich voordoet bij het vervullen van contractuele verplichtingen die het aannemingscontract oplegt aan de verzekerden na de oplevering van de werken.
De algemene polisvoorwaarden voorzien standaard automatisch in een waarborg van zodra de materialen edm. zich op de werf bevinden tot bij de voorlopige oplevering of de ingebruikname van de werken. Na deze voorlopige oplevering of ingebruikname blijven er echter nog bepaalde risico’s bestaan. Een polis ABR wordt standaard dan ook het best uitgebreid met een waarborg voor de ‘onderhoudsperiode’, nl. de periode van één jaar na de voorlopige oplevering, de periode tussen de voorlopige en definitieve oplevering van de werken.
Een voorbeeld: zes maanden na de ingebruikname van een villa constateert de eigenaar dat het parket op de verdieping omhoog krult en dat er vocht opstijgt in de muur rond de badkamer. De oorzaak is te wijten aan gebreken in de uitvoering van de waterdichting van de douchekuip. De schade bestaat uit de herstelling van de douche, de vervanging van het parket en het herschilderen van de muren. Zonder een uitbreiding ‘uitgebreid onderhoud’ zou dergelijke schade niet verzekerd zijn in een polis ABR.
- de waarborg ‘bestaand goed’: deze waarborg dekt alle schade veroorzaakt aan de bestaande goederen, eigendom van de bouwheer. Gelet op het feit dat deze bestaande goederen geen deel uitmaken van de aanneming, maken zij standaard ook geen deel uit van de verzekerde waarborg. Bij verbouwingswerken, wanneer het belendend pand eigendom is van de bouwheer of wanneer er werken uitgevoerd worden in de nabijheid van andere panden van de bouwheer, wordt de polis ABR het best uitgebreid met deze waarborg bestaand goed. Ook de gemene muur dient deels als bestaand goed te worden beschouwd, daar hij voor de helft mede-eigendom is van bouwheer.
Een voorbeeld: een industriële opdrachtgever laat een bijkomende loods optrekken naast zijn bestaand en reeds operationeel bedrijfsgebouw. Wanneer door een gedekte schade aan de loods schade wordt veroorzaakt aan het operationele bedrijfsgebouw, zal de materiële schade aan dit bedrijfsgebouw enkel gewaarborgd zijn als in de uitbreiding ‘bestaand goed’ (operationeel bedrijfsgebouw) voorzien is. Opgelet, eventuele bedrijfsschade, meer bepaald productieverlies wegens het stilleggen van de werken, is niet gewaarborgd (zie hierna).
Afdeling 2: De verzekering van de aansprakelijkheid aan derden ten gevolge van de uitvoering van de verzekerde werken
Deze waarborg kan subsidiair, in aanvulling op de hoofdwaarborg, worden onderschreven.
Deze afdeling komt enkel tussen in tweede rang. Dit betekent dat eerst de polissen Burgerlijke Aansprakelijkheid van de betrokken partijen zullen tussenkomen (meer bepaald de polis BA Uitbating van de aannemer en de polis Beroepsaansprakelijkheid van de ontwerper). Ingeval er geen waarborg is in deze polissen of bij uitputting van de verzekerde kapitalen in deze polissen, zal de ABR-polis in de plaats komen of aanvullen.
Gelet op het aanvullend, subsidiair karakter van deze afdeling, het gegeven dat de architecten omwille van de nu wettelijke verplichting een beroepsaansprakelijkheidsverzekering hebben onderschreven en dat ervan wordt uitgegaan dat de uitvoerende bouwpartners ook minstens een BA-polis hebben afgesloten, kan in de polis ABR in een vrijstelling voorzien worden. De hoogte van deze vrijstelling kan worden bepaald in functie van de gebruikelijke verzekerde kapitalen in deze polissen Burgerlijke Aansprakelijkheid.
De standaardwaarborg
Wat is standaard steeds opgenomen in een afdeling 2 van een standaardpolis ABR?
Afdeling 2 waarborgt de aansprakelijkheid van de verzekerde partijen tegen derden op basis van de artikelen 1382 en 1386 BW. Afdeling 2 is met andere woorden een ‘aansprakelijkheidsverzekering’. Dit houdt in dat de waarborg tussenkomt indien aan drie elementen is voldaan: fout – schade aan derden – causaal verband.
- er ontstaat schade bij een derde (buiten een voorafbestaand contract);
- de schade wordt veroorzaakt tijdens en door de uitoefening van de verzekerde activiteiten;
- er is een oorzakelijk verband tussen de fout en de schade.
De maxiwaarborg
Waarborguitbreidingen die niet automatisch voorzien zijn in een standaarddekking van afdeling 2, maar die het best steeds in uitbreiding in alle ABR-polissen worden opgenomen, zijn de volgende: de waarborg ‘foutloze aansprakelijkheid’ en de waarborg ‘gekruiste aansprakelijkheid’.
- de waarborg ‘foutloze aansprakelijkheid’ voor abnormale burenhinder: meer bepaald een waarborg voor schade op grond van artikel 544 BW en hierbij in uitbreiding de waarborg voor de schade door trillingen, verlaging van grondwater, wegnemen of verzwakken van steunen.
Uit art. 544 BW volgt rechtspraak dat een eigenaar die hinder veroorzaakt aan een naburig gebouw voor de overlast aansprakelijk is. Het foutbewijs moet niet geleverd worden. Wel moet aangetoond worden dat er een oorzakelijk verband bestaat tussen de overlast en de activiteit die de overlast veroorzaakt. Heel wat schadegevallen door trillingen en verlaging van de grondwaterstand vallen hieronder.
Een voorbeeld: men moet op het perceel van een nieuw te bouwen constructie het grondwater verlagen met schade aan het naburige pand tot gevolg. Wanneer de aansprakelijkheid van geen enkele bouwpartner (ingenieur noch aannemer) aangetoond kan worden, dan zal de bouwheer van het nieuw te bouwen project de schade aan de nabuur moeten vergoeden op basis van het art 544 BW en de foutloze aansprakelijkheid.
Om deze waarborg te genieten, zal voorafgaand aan de werken een tegensprekelijke expertise van de naburige panden opgemaakt moeten zijn.
- de waarborg ‘gekruiste aansprakelijkheid’: met deze waarborguitbreiding worden de verzekerden onderling als derden beschouwd, zodat ook de aansprakelijkheid tussen de verzekerden onderling kan verzekerd worden.
Goed om weten is ook welke zaken nooit gewaarborgd zullen zijn in een polis ABR in afdeling 1:
Los van de klassieke uitsluitingen zoals opzettelijk schade door een verzekerde en schade ten gevolg van de uitwerking van atoomenergie, oorlog en schade aan toevertrouwde goederen zijn ook de volgende zaken niet gewaarborgd:
- alle niet-stoffelijke schade, zoals verlies of schade door gebruiksderving, genotsderving of winstderving;
- schade die geen beschadiging is, zoals gevolgen van een verkeerde inplanting;
- esthetische of technische waardevermindering;
- contractuele boetes (bijvoorbeeld wegens laattijdigheid);
- defect, mechanische of elektrische storing;
- slijtage, onvoldoende gebruik en veroudering.
Daarenboven zal in een polis ABR ook veelal schade ten gevolge van werken uitgevoerd door niet-geregistreerde en/of niet officieel erkende aannemers (cfr. ook zelfbouwers) uitgesloten zijn.
Het is voor de architect van belang dat in de ABR-polis die wordt afgesloten de meest uitgebreide dekking is voorzien. Daarnaast moet hij er zich minstens van vergewissen dat ook hij (samen met alle andere bouwpartners) wel degelijk als verzekerde persoon opgenomen is. Hij checkt het best of de noodzakelijke waarborgen in functie van de risico’s op de werf opgenomen zijn. Eigenlijk is dit het werk van verzekeringsspecialisten, maar om het voor de architect mogelijk te maken een check-up van de ABR-polis te kunnen doen, heeft Protect een ‘checklist voor ABR’ opgemaakt. Door het overlopen van deze checklist kan op een relatief eenvoudige en snelle manier gecontroleerd worden of de ABR-polis voldoet of niet.